खोज पत्रकारिता केन्द्रले असोज ८ गते नयाँ मिडियाका
अवर र चुनौतीका विषयमा छलफल गरको छ । यसमा पुर्वका करिव ३० जना पत्रकार र
सम्पदकहरुको सहभागिता रहेको थियो । यसमा शिक्षक मासीकका सम्पाद राजेन्द्र दाहाल
नेपाली टाइम्सका सम्पादक कुन्द दिक्षित र नेपाल रहेर रिपोर्टीङ गरेका फिनलैन्डका
पत्रकार जुहा रेकोलाले नयाँ मिडियाको चुनौती र अवसरका बारेमा वोलेका थिए । त्यहा
उपस्थित पत्रकारहरु वीचमा भएको अन्तक्रिया आएको विषय वस्तुलाइ जस्ताको त्यस्तै
राख्न कोसीस गरेको छु ।
फिनलैन्डका पत्रकार
जुहा रेकोलाको भनाइ
नोकीया कम्पनी फिनलैन्डको राम्रो चलेको कम्पनी हो ।
यसले मोवाइल फोन वनाउने काम गर्छ । तर पछिल्लो समयमा समयको माग अनुसारको नोकियाले
फोन वनाउन नसक्दा तथा प्रतिस्पर्धा गर्न नसक्दा विक्रि घट्यो । संसार भरी उस्को
विक्रि कम भए पछी नोकीया कम्पनी २ हप्ता माइक्रो सफ्टलाइ वेचियो । पत्रकारिता
गरेको लामो अनुभव छ हामीसग । ३० बर्षको अवधिमा कस्तो ठूलो परिवर्तन आएछ त्यो
नोकिया र माक्रोसफ्ट कम्पनीको परिवर्तनको उदाहरणवाट थाहा पाउन सकिन्छ । र सवैभन्दा
ठुलो परिवर्तन चाही नागरिकहरुले कसरी सुचना कहाँवाट कसरी पाउन्छन भन्ने मा नै परिवर्तन भएके
छ ।
संसार भरीको मिडिया उध्योगमा एउटा अन्योलता छाएको छ
। यो परिवर्नले हाम्रो पेशालाइ कतातिर डोर्याइरहेको छ भन्ने हामीलाइ थाहा छैन ।
 |
| जुहा रेकोला |
युरोपमा
भएपनि फिनलैन्डमा नेपालमा जस्तै कागजको पत्रिका पढन रुचाउछौ । हामीसग ३ सय पत्रिका
२ हजार पाच सय म्यागजीन ५० वटा रेडियो र ४ वटा मुख्य टेलिभिजनहरु छन । पहिला
फिनलैन्डको मिडियाको उध्योग शान्त थियो । यति धेरै प्रतिस्पर्धा थिएन । पत्रपत्रिहरु
आआफनो क्षेत्रमा प्रकाशित हुन्थे । त्यति धेरै मार्केटिङ गर्नु पदैनथियो । १०
अगाडिवाट भने पुरै परिवर्तन हुन थाल्यो । पत्रपत्रिकाहरुले रेडियो र रेडियोले
टेलीभिजनसग एकअर्कामा प्रतिस्पर्धा बढन थाल्यो । यो प्रतिस्पर्धा किन आयो भने
पत्रिकाको सामाग्री विना शुल्क इन्टरनेटमा पढन पाइन थाल्यो पाठकलाइ अनलाइन सस्करण
मार्फत । सय प्रतिसत जनतालाइ इन्टनेटको पहुच छ फिनलैन्डमा बालवालिका वाहेक । अरुतिर
जस्तो फिनलैन्डमा पनि पत्रिकाको आम्दानी कि पाठकवाट हो कि विज्ञापनदातावाट हो ।
रेडियोमा चाही स्रोतावाट कम आउछ भने धेरै विज्ञापनदातावाट
आउछ । विधुतीय माध्यमका सन्चार माध्यमले सरकारी टयाक्सवाट आम्दानी गर्छन ।
 |
| जुहा रेकोलाको र कुन्द दिक्षित |
अनुमान
के थियो भने इन्टरनेटमा निशुल्क सामाग्रि राखियो भने पाठकहरु ओरिएर आउँछन । र
विज्ञापनदाताहरुले पनि विज्ञापन दिन्छन भन्ने अनुमान थियो । तर त्यस्तो भएन । विकसीत
अमेरिका जस्तो अर्थात फिनलैन्डमा के
ट्रेन्ड छ भने पत्रिकाहरु घटदैछन । विज्ञापन पनि घट्दै गएको छ । र त्यो घटेको
विज्ञापनले आफनो अललाइ सस्करणको लागि पैसा तिर्न पुग्दैन । परम्परागत पत्रकारहरुलाइ अहिले अन्योको स्थीती छ
किन भने निशुल्क सामाग्री प्रसारण र वितरण हुन थालेपछि र सामाजीक सन्जाल
जस्तै फेसवुक र ट्वीटर पनि सामाग्रीहरु पाठकले निशुल्क पढन पाउन थालेका छन ।
त्यस्तो वेला आयो की पत्रकारको अव काम नै के छ र । सामाजिक सन्जाल र नागरिक
पत्रकारहरुले परंम्परागत पत्रकारको काम गर्न थालेपछि हाम्रो काम के त भनेर सोच्ने
वेला पनि आएको थियो । तर १० वर्षको अनुभवले फिनलैन्डमा के देखाएको छ भने साच्चीकै
राम्रो गहिरिएर हेर्ने स्वतन्त्र खोज पत्रकारिताको अझै खाचो छ । यसलाइ सवैले के
भन्थे भने पत्रकारिताको संकट हो भन्थे । तर यो पत्रकारिताको संकट होइन रहेछ ।
अनलाइन पत्रकारितावाट कसरी पैसा कमाउने भन्ने मालिकहरुको संकट रहेछ । साच्चीको
समस्या त्यहा रहेछ । पैसा नकमाउने माध्यमवाट कसरी पत्रकारहरु पाल्ने त । भन्ने
संकट आयो । नयाँ मिडियाको स्थापना भएको
छैन र पुरानो पनि मरिसकेको छैन । गएको ४ वर्षमा १० प्रतिसत मिडिया कर्मीहरुले
जागिर गुमाए । मालिकहरुमा त्रास छाएपछि
वजेट कटौतीसगै र जागिर पनि कटौती गर्न थाले । रक्सीको एक पेग छ भने अरु पेगमा पानी
हालेर खाए जस्तै पाठकहरुलाइ पढने सामाग्रीहरु पस्कीरहेका छन । सामाग्री पनि कटौती
गरिएको छ । फिनलैन्डको जनसंख्या ५० लाख छ । त्यहाको सवैभन्दा ठुलो मिडिया हाउस
हेनसिल्कीको सर्कुलेसन ६ लाख मात्र छ । त्यो पत्रिका ब्रोडसिटवाट ट्यावलेट साइजमा
परिवर्न भएको छ । त्यो मिडिया हाउसको न्युज रुमहरु समायोजन गरिएको छ । टिभी रेडियो
र पत्रिकाकाहरुको न्युज रुमा समायोजन भयो । र पत्रकारहरुले सवै खाले काम गर्नु
पर्यो । समायोजन पछि २० प्रतिसत पाठक
घटेपनि अनलाइन सस्करणमा भने पाठक वढे ।
त्यसैगरी
सानो पत्रिकालाइ अझ धेरै चुनौती आयो । एक आपसमा सहकार्य गर्न थाले । सामाग्री आदान
प्रदान गर्न थाले सम्वाददाताहरु कटौती गदै खर्च कटौती गर्न थाले । अहिले फिनलैन्डमा स्लो
जोर्नलिजम एसोसीएसन छ । त्यसले महिनाको एउटा रिपोर्ट प्रकाशित गर्छ खोज गरेर ।
त्यसले त्यहाको राजनितिक हलचल ल्याएको छ । यसरी अनलाइ पत्रिकाले त्यहाको
प्रधानमन्त्रीलाइ पनि हम्मे हम्मे पारेको छ । त्यो भ्रष्टाचार सम्वन्धीको समाचार
थियो ।
अनलाइ
पत्रिकामा विज्ञापन आउदैन । विज्ञापनदाताहरुलाइ आर्कषण गर्न विभिन्न अफर ल्याएका
छन । विश्वाशनियता स्वतन्त्रता र सृजनात्मक भएमा पत्रकारले जागिर गुमाउनु पदैन
भन्ने पुरानो मन्त्र कायम राखे पत्रकारले जतिसुकै नया धारमा पत्रकारिताको ट्रेन्ड
परिवर्तन भएपनि पत्रकारले जागिर गुमाउनु पदैन ।
कुन्द दिक्षित
प्रकाशक ⁄ सम्पादक
नेपाली टाइम्स
पहिला म इन्टरनेट र सामाजीक सन्जाल नेपालका लागि
उपयोगी हुदैन भन्थे । तर यति चाडो परिवर्तन आयो की अक्षर चिनेर मात्र साक्षर नहुने
स्थीती आयो । कम्युटर चलाएर नयाँ ज्ञान ल्याउन सक्ने मात्र साक्षर मानिन बेला आएको
छ । त्यसैगरी भाषा पनि अंग्रेजी अनिवार्य भएको छ । यसो भएमा हामी विश्व वजारमा
प्रतिस्पर्धा गर्न सक्छौ । भविष्यमा यी परिवर्तन आफै आउछ । २०१२ नभेम्वरमा भारतमा
एउटा तथ्याङक प्रकाशित भएको थियो । त्यो तथ्याङक अनुसार पीसी र ल्यापटपमा इन्टरनेट
चलाउने भन्दा पनि मोवाइल र ट्यावलेटमा इन्टरनेट चलाउनेको संख्या धेरै थियो । बीबीसीले
पत्रकारलाइ मल्टीमिडियाको तालिमा दिन थालेको छ । अव मल्टीमिडिया पत्रकारिताको
जमाना आयो । मो जो अर्थात माइवाइल जोर्नालिजम को जमाना आयो । नेपालमा अनलाइन
सस्करणहरुले पैसा कमाउन सकेका छैनन । अझै पनि इन्टनेटले दिएको अवसर प्रयोग गर्न
सकेका छैनौ । पत्रकारहरुका माझ नागरिक पत्रकारसग कसरी प्रतिस्पर्धा गर्ने ? यो चुनौती आएको छ । त्यसैले हामी पत्रकारले सुचनालाइ कसरी फिल्टर गर्ने अनी
चेक गरेर प्रकाशित गर्ने त्यता ध्यान दिनु पर्छ ।
चिठ्ठीवाट समाचार पठाउने समयका केही अनुभवी पत्रकारहरुको
भनाइ
अनिल अनल
नविन
साप्ताहिकका सम्पादक
चिन्ता हामीले पनि वुझेका छौ । अनलाइन पत्रकारिताका
विषयमा तालिम भयो भने हामीले पनि नया मिडियाका वारेमा सहि जानकारि प्राप्त गर्न
सक्थे । तालिम दिनुपर्छ तव मात्र स्थानीय पत्रिका स्थापीत हुन सक्छ । जव सम्म नया
प्रविधिको माध्यमवाट सिकाइदैन तव सम्म हामि सरभाइव गर्न सक्तैनौ । सम्पादक प्रकाशक
र प्राविधिकलाइ खोज पत्रकारिता केन्द्रले तालिम दिनु पर्छ ।
भवानी वराल
पत्रकार
म पनि परंम्परागत पत्रकारिताको एक सदस्य हो । म
चिन्तित छु । म पनि पत्रिका किनेर पढन छोडेको छु । इन्टरनेटमा नै पढछु । चाहिएमा
प्रिन्ट गर्छु । नया मिडियावाट चुनौती आएको छ । परंम्परागत मिडियालाइ कसरी वचाउन
सकिन्छ त्यस विषयमा छलफल नगरि नहुने भएको छ ।
मोहन भन्डारी
सम्पादक उदघोस दैनिक विराटनगर
खासै संकट आएको छैन चलिरहेको छ । अहिले पनि हामी
परंम्परागत तरिकाले धामी लगाउने जमानामा छौ ।
हर्ष सुब्बा
कान्तिपुर
चिठ्ठी कुरिअर क्याक्स मर्फत समाचार पठाउथ्यौ । तर
नया प्रविधिको विकाससगै पत्रकारले आफुलाइ अपडेट र अपग्रेट गर्नु पर्छ । लेखनमा पनि
अपडेट गर्नु पर्छ । २० बर्ष अघि प्रिन्ट मिडिया मानव सभ्यतासग जोडीएकाले विस्थापित
हुदैन भन्ने थियो । तर अहिले चुनौती आएको छ । अरु चुनौती आउन सक्छ । अपडेट र
अपग्रेट भएर चुनौतीको सामना गर्नु पर्छ ।
